Wiki » Fokken » Genetica (vachtkleuren)

In Real Life verkrijgen paarden hun kleur door een combinatie van bepaalde genen, die elk een bepaalde eigenschap met zich meedragen. Doordat genen verschillende eigenschappen hebben zijn er verspreid over de hele wereld ontzettend veel paarden met gave, speciale kleuren en/of bontpatronen te vinden. Op MH wordt er met een soortgelijk systeem gewerkt, maar worden bepaalde kleuren veroorzaakt door geïmproviseerde genen.

Note: de informatie die hier wordt gegeven is een makkelijke variant, zodat het goed uit te leggen is. In werkelijkheid werkt het anders dan dat hier wordt uitgelegd, maar voor op MH is de onderstaande uitleg in orde.

Het genotype van een paard bestaat uit een regel met de volgende indeling: xx/xx/xx. In deze regel zie je 2 slashes waarvoor waarachter iedere keer 2 x'jes staan. Deze 2 x'jes samen worden een locus genoemd. Een locus bevat 2 genen (elk x'je), of "allelen" (varianten van een gen). En je hebt er 2, omdat je altijd 2 allelen van hetzelfde gen meedraagt! Die 2 genen zijn in principe dezelfde, ze zijn gelijk aan elkaar en voeren dezelfde functie uit. Echter kunnen er soms wat kleine veranderingen (ook wel mutaties genoemd) toetreden in 1 van de 2 genen (of in allebei!), en dan krijg je een variant; oftewel een allel. De allelen zijn dan voor het grootste deel nog gelijk aan elkaar, maar die éne kleine mutatie kan bijvoorbeeld een verandering in de kleur van het paard meebrengen! Die mutaties worden weergegeven door verschillende letters in de code met de x'jes.

Allelen die in hoofdletters zijn weergegeven zijn dominant. Dit wil zeggen dat er 1 allel daarvan nodig is om de kleur/verdunning tot uiting te laten komen. Allelen die in kleine letter zijn weergegeven zijn recessief. Dat wil zeggen dat er 2 allelen daarvan nodig zijn om de kleur/verdunning tot uiting te laten komen. Let wel op: er zijn allelen die uit een hoofdletter en kleine letter(s) bestaan. De dominantie zal in de uitleg in dat geval worden aangegeven.

Als eerste leg ik kort het principe van de basiskleur van het paard uit. Op MH wordt de basiskleur veroorzaakt door de 2 basis alellen die een paard kan hebben; 1 met de code "E" en 1 met de code "e". E is dominant, dus er is maar 1 E-allel voor nodig om al een zwarte basiskleur te krijgen. e is recessief, dus er zijn 2 e-allelen nodig om een voskleurige basis te krijgen. Op deze locus zitten altijd 2 allelen, maar deze kunnen dezelfde, of verschillende allelen zijn!

Agouti - bruin

De benaming "Agouti" klinkt interessant en wetenschappelijk, maar simpel gezegd kun je Agouti het gen voor bruin noemen. Op MH wordt er geregeld gesproken over "enkel agouti", maar deze stelling is onjuist. Een paard heeft namelijk altijd agouti, ook al is het paard zwart. Hoe komt het dan dat het paard zwart is als het agouti heeft? Dat zit als volgt: in de evolutie van het paard, wat vroeger altijd bruin was, zijn naast ontwikkelingen in bouw ook ontwikkelingen in kleur voorgekomen. Een van deze ontwikkelingen in kleur was het ontstaan van het recessieve gen voor bruin: a. Normaal zorgt agouti ervoor dat zwart naar de uiteinden van het paard wordt gedrongen: neus, oortoppen, manen, staart en benen. Het recessieve gen a zorgt er echter voor dat zwart het gehele lijf kan bedekken. Bij aanwezigheid van 2 keer a op een zwart basis, is het paard dus zwart. Een vos kan ook 2 maal a hebben, maar dit heeft geen invloed op de kleur vos. Het is dus de recessieve vorm van Agouti die een zwart paard zwart maakt.


In Real Life is er een andere dominantie en andere benaming voor de soorten bruin dan dat er op MH wordt gebruikt, maar voor het gemak zal ik het op de MH genetica houden. Op MH komen 3 verschillende soorten bruin voor. De bruinallelen die deze kleuren veroorzaken zijn allen dominant, maar domineren naast recessief gen a ook elkaar in enkele gevallen: Donkerbruin (stel allel "A") domineert lichtbruin (stel allel "A+") en seal brown (stel allel "At"). Lichtbruin domineert enkel seal brown.

Dan nu: hoe zit het met de genen van bruine paarden op MH?
Bruine paarden hebben op MH op zijn minst 1 zwart allel en minstens 1 dominant bruin allel.

Donkerbruin
E_/AA (AA = 2x donkerbruin)
E_/Aa (Aa = 1x donkerbruin & 1x "geen agouti")
E_/AAt (AAt = 1x donkerbruin & 1x seal brown)
E_/AA+ (AA+ = 1x donkerbruin & 1x lichtbruin)



Lichtbruin
E_/A+A+ (A+A+ = 2x lichtbruin)
E_/A+a (A+a = 1x lichtbruin & 1x "geen agouti")
E_/A+At (A+At = 1x lichtbruin & 1x seal brown)



Seal Brown
E_/AtAt (AtAt = 2x seal brown)
E_/Ata (Ata = 1x seal brown & 1x "geen agouti")


Zoals jullie wel zien staat er bij ieder mogelijk genotype E_. Dat lage streepje geeft aan dat daar zowel E als e ingevoerd kan worden. Doordat het geen verschil levert laat ik dat dus open, gezien het niet uitmaakt of er E of e staat. De E die er al staat geeft namelijk al aan dat het paard een zwartbasis heeft. Overigens heb ik voor de genen van de drie bruinsoorten de gencodes van Wild Bay (A+), Normal Bay (A ) en Seal Brown (At) gebruikt om het duidelijker te maken.

Liver

Liver is een gen dat in real life niet voorkomt, omdat koffievos genetisch gezien gewoon ee is - dus gewoon vos. Vos kan in real life namelijk in zeer lichte tinten, maar dus ook in zeer donkere tinten voorkomen, dit soms in combinatie met Sooty (hierover later meer). Omdat het liver-gen op MH wordt gebruikt om een koffievos te krijgen stel ik dit gen eventjes als "Lv" voor de uitleg. Liver toont enkel op een vosbasis, maar andere kleuren kunnen dit gen ongemerkt met zich meedragen. Verder is liver een dominant gen, dus wanneer het eenmalig aanwezig is op een vos zal dit voskleurig paard een koffievos zijn. Echter is dun dominant over liver. Een vos met dun en liver, zal dus vos dun zijn. Vos (ee/__)* wordt koffievos wanneer ee/__/Lv_ het geval is. "Lv_" is betekent dat het of nLv of LvLv kan zijn, dus enkel liver en dubbel liver. Dit heeft beiden dezelfde uitwerking.


* Note: op de tweede locus staan 2 liggende streepjes. Dat wil zeggen dat alle agoutigenen hier kunnen staan, omdat het geen invloed heeft op de (koffie)voskleur. Let wel: dominanste gen staat als eerste op de locus, daarna het andere gen. Ook niet meer dan 2 genen per locus!

Cream

De eerste verdunning die ik uit zal leggen is cream. Cream is een incompleet dominant gen, wat wil zeggen dat er een verschil is in kleur bij hetero - en homozygote aanwezigheid (1x en 2x aanwezig). Het uit zich dus wel altijd, of het allel nu eenmalig of tweemalig aanwezig is. Cream is op iedere kleur te zien en de code voor dit allel is "Cr".
Bij de uitleg van dit gen zullen bij sommige geno's de agouti weg zijn gelaten, hier staan 2 liggende streepjes voor in de plaats die aangeven dat ieder agouti-allel daar kan en mag staan, want dit geeft geen invloed op de kleur die wordt uitgelegd. Nu zal er in bepaalde geno's ook gebruik worden gemaakt van een "n". Deze code staat voor "geen mutatie aanwezig", om het even zo te zeggen. Dit geeft aan dat een paard voor een bepaalde kleur maar 1 mutatie-allel heeft, zie palomino en cremello als voorbeeld.

Palomino en cremello
Palomino is een vos met 1 cream allel, en een cremello is een vos met 2x cream. Hier zie je hoe het incomplete allel werkt: palomino is lichter dan vos, maar cremello is door de dubbele aanwezigheid van het allel nóg lichter.

Palomino: ee/__/nCr
Cremello: ee/__/CrCr


Note: ook een koffievos wordt palomino of cremello afhankelijk van het aantal "Cr"-allelen.

Valk en perlino
Valk is een bruin paard met 1 cream allel, en een perlino is een bruin paard met 2x cream. Ook hier is de incomplete werking van het gen duidelijk te zien, maar daarnaast is er ook verschil te zien in de kleur die de verdunningen hebben. Deze verschillen in kleur hebben te maken met het verschil in de kleur die wordt verdund. Doordat bij valk en perlino bruin de kleur is die wordt verdund, en bij palomino en cremello vos de verdunde kleur is, verschillen deze verdunningen van elkaar. Dit is ook te zien aan de genotypes:

Valk: E_/A_/nCr
Perlino: E_/A_/CrCr
Valk: E_/A+/nCr
Perlino: E_/A+_/CrCr
Valk : E_/At_/nCr
Perlino: E_/At_/CrCr



Smokey black en Smokey cream
Smokey black en smokey cream zijn kleuren die ontstaan door het verdunnen van de basiskleur zwart. Eenmalig cream aanwezig veroorzaakt smokey black. Deze kleur geeft in tegenstelling tot de rest van de verdunningen maar een zeer subtiel verschil: een smokey black toont maximaal een bruinige tint op enkele plaatsen op het lijf, of soms zelfs helemaal geen verschil. Smokey cream wordt veroorzaakt voor de aanwezigheid van 2x cream op de zwarte basis. Deze kleur heeft iets weg van perlino, maar is genotypisch anders.

Smokey black: E_/aa/nCr
Smokey cream: E_/aa/CrCr

Dun

Naast cream zijn er natuurlijk nog meer verdunningen, waaronder dun (ook wel wildkleur). Dun zorgt voor een iets lichter lijf, een aalstreep en zebrastrepen op de benen. Het hoofd, de benen, manen en staart blijven wat donderder van kleur. Dun (code D) is een dominant gen wat op iedere kleur tot uiting komt, dus ook in combinatie met meerdere verdunningen. Daarnaast kan het zonder problemen in homozygote vorm, dus 2x, voorkomen. Het brengt geen nadelige gevolgen met zich mee. Het enige waar je op moet letten is dat bruin dun en valk een soortgelijk kleurtje hebben, alleen bruin dun heeft de aalstreep en zebrastrepen op de benen. Bruin dun en valk dun lijken ook enorm op elkaar, maar valk dun is lichter!

Zwart dun: E_/aa/D_
Vos dun: ee/__/D_
Bruin dun: E_/A_/D_


Note: Bij bruin dun kunnen verschillende bruin-allelen voorkomen. De bruintint heeft geen invloed op de tint van bruin dun. Deze is altijd hetzelfde, ook bij valk dun en perlino dun (dit omdat het bij de verdunning cream ook geen enkele invloed heeft).

Zilverappel

Zilverappel is de derde verdunning die voorkomt, en dit gen wordt aangeduid met "Z". Dit gen is dominant, dus er is maar 1 Z-allel nodig om een paard zilverappel te krijgen. Er zit echter een addertje onder het gras, want zilverappel toont niet op vos, palomino en cremello-varianten. Paarden met deze kleur kunnen echter wel zilverappel met zich meedragen en dit doorgeven aan hun veulens. Veulens met een zwarte of bruine kleur(variant) zullen wél zilverappel tonen. Zilverappel verkleurt de manen tot créme-achtig tot wit en de vacht varieert van chocoladebruin, tot bruin, tot (chocolade)bruin met appeltjes. In real life veroorzaakt homozygoot zilver (2x zilver) oogproblemen, maar op MH heeft dubbele aanwezigheid geen gevolgen voor het paard, dus dubbel zilverappel is op MH gewoon mogelijk.

Zilverappel zwart: E_/aa/Z_
Zilverappel Bruin: E_/A_/Z_
Zilverappel Valk: E_/A_/nCr/Z_


Note: Bij zilverappel bruin en zilverappel valk kunnen verschillende bruin-allelen voorkomen. Ik heb voor het gemak even het allel voor donkerbruin genomen, omdat de bruintint geen verschil maakt in de verdunning. Dit geldt ook voor zilverappelvalk en zilverappel perlino. Zoals je bij zilverappel valk ziet heeft cream een invloed op de tint van de verdunning. Ook bij zwart heeft cream invloed, al is het verschil tussen zilverappel zwart en zilverappel smokey black veel minder groot.

Champagne

Naast de andere verdunningen hebben we ook nog de verdunning Champagne. Dit gen veroorzaakt een lichtere vacht en een roze neusje. Dit dominante gen wordt aangeduid met "Ch" en er is geen verschil in eenmalige of dubbele aanwezigheid. Verder toont dit gen op alle kleuren en gaat het prima samen met andere verdunningen.

Classic Champagne: E_/aa/Ch_
Gold Champagne: ee/__/Ch_
Amber Champagne: E_/A_/Ch_
Sable Champagne: E_/ AtAt/Ch_ of E_/Ata/Ch_



Note: de verdunde kleuren van links naar rechts: zwart, vos, bruin, seal brown. Zoals je ziet heeft seal brown een eigen champagne variant, dus Sable champagne ontstaat enkel als het paard een Seal brown bruinvariant heeft die wordt verdund met het Ch-allel. De andere 2 bruinvarianten vallen bij Ch-verdunning onder Amber Champagne. Verder zie je opnieuw de liggende streepjes die eerder zijn uitgelegd.

Schimmel

Schimmel is een gen dat het lichter worden van de vacht veroorzaakt. Een schimmel kan in iedere kleur worden geboren, maar wordt naarmate hij ouder wordt steeds lichter: het paard schimmelt. Het allel voor schimmel wordt aangeduid met "G". Het betreft ook hier een dominant allel wat ervoor zorgt dat het paard bij eenmalige aanwezigheid al een schimmel is. Op MH werkt dit echter iets anders: eenmalig aanwezig levert appelschimmel, tweemalig aanwezig levert een schimmel. Op MH kunnen veulens met schimmel ook in alle kleuren worden geboren, maar wanneer ze 1 worden schimmelen ze, dus ze worden (appel)schimmel. Schimmel toont op alle kleuren. Het gaat samen met verdunningen, maar doordat het paard schimmelt toont het uiteindelijk helemaal wit. Schimmel domineert dus.

Appelschimmel: E_/__/nG of ee/__/nG
Schimmel: E_/__/GG of ee/__/GG


Note: de bruin-allelen zijn allemaal weggelaten en er zijn verder geen extra genen toegevoegd aan de genotypes in de uitleg. Dit is omdat "G" volledig domineert en het paard uiteindelijk toch wit wordt. Aan de hand van de kleur die het paard op het veulenplaatje heeft kun je bruin-allelen en andere genen eventueel afleiden.

Rose gray

Op MH geeft Rose Gray een rozige tint aan een schimmelkleurig paard. In deze uitleg zal ik Rose Gray bestempelen met "Rg". In RL kan de rose gray kleur gezien worden wanneer een bruin paard aan het schimmelen is, maar op MH is het een apart gen. Rose Gray uit enkel op een paard met een schimmel-allel, dus minimaal eenmalig "G" in het genotype. Een appelschimmel kan 2x rose hebben, maar zal enkel tonen als Rose met appels. Een schimmel kan 1x rose hebben, en dus ook Rose tonen.

Rose appelschimmel: __/__/nG/nRg of __/__/nG/RgRg
Rose gray: __/__/GG/RgRg of __/__/GG/nRg


Note: alle basis en bruin-allelen zijn weggelaten, en er zijn geen extra genen aan het genotype toegevoegd, gezien deze kleur alle anderen overheerst gezien het paard schimmelt (enkel met rose tint). Dit gaat wel samen met alle bontvarianten.

Fleabitten

Fleabitten, allel "flea" in deze uitleg, is een patroon wat zichtbaar is op enkel schimmels op MH. Het gen is hier recessief en uit zich dus enkel bij een dubbele aanwezigheid. Echter ook dus enkel op een schimmel. Het patroon kenmerkt zich door kleine stipjes verspreid over het lichaam die eruit zien als kleine vliegjes. Vandaar ook de naam.

Fleabitten grey: __/__/GG/fleaflea


Note: basis-allelen en agouti zijn weggelaten. Het maakt niet uit welke basiskleur het paard heeft. Dit gaat wel samen met bontvarianten, maar niet met rose. Rose valt over fleabitten heen waardoor het fleabitten patroon wordt verstopt.

Flaxen

Flaxen is een recessief gen wat enkel op vos toont. Flaxen wordt aangeduid met een "f" -let op de kleine letter! Dit allel veroorzaakt de wat lichtere manen en lichtere voskleur bij enkel homozygote (2x) aanwezigheid. Doordat flaxen enkel op vos toont kunnen andere kleuren dit allel ongemerkt met zich meedragen, ook in tweemalige aanwezigheid. Palomino en cremello kunnen dit allel ook dragen, maar cream is dominant over flaxen, waardoor het niet toont, ook niet bij 2x aanwezig. Er zijn twee tinten in flaxen: zweetvos en flaxen koffievos. Doordat op MH koffievos door het gen Liver wordt veroorzaakt wijs ik je voor de uitleg voor Liver (voor het gemak Lv) door naar het kopje "Liver" verder naar boven.

Zweetvos: ee/__/ff
Flaxen koffievos: ee/__/Lv_/ff

Sooty

Sooty is een kleurfactor die bij aanwezigheid donkere haren in de vacht veroorzaakt. De donkere haren kunnen minimaal tot overduidelijk aanwezig zijn en dit over het gehele lichaam. Wat heeft dit voor gevolg voor de kleur van het paard? De kleur van het paard wordt donkerder! Voorbeeld: Een voskleurig paard kan door de aanwezigheid van Sooty koffievos-achtig kleuren of zelfs bijna zwart lijken. Paarden met een zeer donkere kleur kunnen natuurlijk ook Sooty dragen, maar een zwart paard kan natuurlijk niet al donkerder worden dan hij al is, dus dan zie je het effect van dit allel niet. Sooty kan dus op veel verschillende manieren uiten, maar op MH is dit effect wel duidelijker weergegeven dan in Real Life. Voor de uitleg stellen we het Sooty-allel als "Sty". Sooty is een incompleet dominant allel, net zoals cream, wat dus inhoudt dat sooty in heterozygote vorm (1x aanwezig) lichter toont dan sooty in homozygote (2x aanwezig) aanwezigheid.

Pearl

Pearl is een verdunning die ervoor zorgt dat de vachtkleur van het paard lichter wordt en een iets perzikachtige tint lijkt te hebben. Pearl, voor deze uitleg "prl" is een recessief allel, maar bij dit allel is iets speciaals aan de hand! Pearl is een recessief allel en zal dus enkel uiten bij tweemalige aanwezigheid. Ten eerste: dit klopt. Ten tweede: er is een andere mogelijkheid om Pearl iets te laten tonen, namelijk door de aanwezigheid van 1x cream en 1x pearl (Crprl). Bij gevallen met cream en enkel pearl wordt de kleur pseudo-pearl genoemd. De kleur uit zich als een dubbel verdunde kleur (cremello bijvoorbeeld) maar bij creme en enkel pearl toont de kleur iets donkerder dan gewoonlijk en heeft de vacht een perzikachtige tint.

Pearl: __/__/prlprl
Pseudo-pearl: __/__/nCr/nprl of __/__/CrCr/nprl of __/__/CrCr/prlprl


Note: zoals je ziet zijn zowel de genen bij de basis als bij agouti open gelaten. Dit wil zeggen dat Pearl bij dubbele aanwezigheid, of bij "Crprl" op alle basis + bruin effect heeft. Houdt echter rekening met dominantie van de opengelaten genen en verschillen in kleurvariant, zoals eerder uitgelegd.

Mushroom

Mushroom is een gen wat alleen bij shetlanders voorkomt! Het is een recessief allel, met code "mu", en het moet dan dus 2x aanwezig zijn voordat het een effect heeft. Het mu-allel toont alleen op vos- en bruinbasis, omdat het het rode pigment verdunt. Op zwart, die enkel zwart pigment heeft en geen rood, kan het mu-allel dus niks verdunnen! De kleur Mushroom zorgt ervoor dat de rode haren worden verdund tot een meer grijzige vale kleur, en oorspronkelijk rode manen worden verdund tot een créme of zelfs een witte kleur. Elk paard wat dus een bruinbasis heeft met mushroom, zal dus een grijzigere kleur tonen. De paarden met vosbasis zullen ook een grijze kleur tonen en daarbij ook nog lichte manen. Als een paard maar 1x het mu-allel draagt, zal er niks veranderen aan de kleur, maar het paard kan het mu-allel wel doorgeven aan zijn veulens!

Mushroom: ee/__/mumu of E_/A_/mumu

Pangare

Pangaré (ook wel Mealy genoemd) zorgt voor lichtere delen op het lichaam van een paard. Je ziet dit vooral aan de onderkant van de buik, bij de snuit, de binnenkant van de benen en soms ook bij de flanken.

Het is alleen zichtbaar op vos en bruin basis en komt vaak voor bij rassen met meer primitieve eigenschappen zoals de Fjord, het Belgische Trekpaard en de Haflinger. Het maakt de kleur zachter en zorgt voor camouflage wat helpt om zichzelf te beschermen tegen roofdieren in het wild. Het gen dat zorgt voor Pangaré is in het echte leven nog niet ontdekt.

In het spel uit Pangaré al als het paard minimaal 1x pangaré draagt. De basiskleur krijgt dan de toevoeging pangaré. Bijvoorbeeld: in plaats van gewone zweetvos wordt het paard gewone zweetvos pangaré.

Deze handige genenuitleg is geschreven door Rhadamanthys en licht aangepast door EmmaVZ.
De stukjes over appaloosa en mushroom zijn geschreven door EmmaVZ.